نمره‌های خوب مهم هستند، اما همه چیز را به کودک یاد نمی‌دهند. کارنامه مدرسه به بچه‌ها یاد نمی‌دهد چطور اختلافشان را با یک دوست حل کنند، بعد از یک اشتباه دوباره بلند شوند یا هر روز صبح به‌موقع و مستقل آماده شوند.

این مهارت‌ها با تمرین، تجربه، اشتباه کردن و راهنمایی بزرگ‌ترها شکل می‌گیرند. مهارت‌های زندگی همان چیزهایی هستند که به کودکان کمک می‌کنند مستقل فکر کنند، با دیگران خوب رفتار کنند و از پس چالش‌های روزمره بربیایند.

کودکان این مهارت‌ها را فقط پشت نیمکت مدرسه یاد نمی‌گیرند. آن‌ها هنگام کمک کردن در کارهای خانه، حل اختلاف با خواهر و برادر یا دوستان، غرق شدن در یک داستان جذاب یا وقتی کاری را برای اولین بار امتحان می‌کنند و نتیجه دلخواه نمی‌گیرند، درس‌های ارزشمندی می‌آموزند. والدین، معلمان، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و هر کسی که کنار کودک است، چه بخواهد و چه نه، در یاد دادن این مهارت‌ها نقش دارد.

به همین دلیل فهرستی از ۱۰ مهارت مهم زندگی آماده کرده‌ایم؛ مهارت‌هایی که بهتر است کودکان از همان سال‌های اول یاد بگیرند. کنار هر کدام هم ایده‌هایی ساده و کاربردی آورده‌ایم تا بتوانید بدون فشار و سخت‌گیری، آن‌ها را در خانه یا کلاس درس تمرین کنید.

چرا یاد گرفتن مهارت‌های زندگی برای کودکان مهم است؟

چون این مهارت‌ها در همه بخش‌های زندگی به کارشان می‌آید. کودکی که به‌تدریج این توانایی‌ها را یاد می‌گیرد، معمولاً:

• هر سال مستقل‌تر می‌شود و بهتر از پس کارهای خودش برمی‌آید.
• دوستی‌های سالم و ماندگارتری می‌سازد.
• به‌جای جا زدن، برای حل مشکلات راه‌حل پیدا می‌کند.
• تصمیم‌هایی می‌گیرد که بعداً از آن‌ها پشیمان نمی‌شود.
• بهتر از سلامت و امنیت خودش مراقبت می‌کند.
• اعتمادبه‌نفس بیشتری دارد.
• احساسات و نیازهای دیگران را بهتر درک می‌کند و مهربان‌تر رفتار می‌کند.
• راحت‌تر با تغییرات کنار می‌آید و در موقعیت‌های جدید انعطاف بیشتری نشان می‌دهد.

یونیسف هم این موضوع را تأیید می‌کند. این سازمان معتقد است آموزش مهارت‌های زندگی، دانش، نگرش و رفتارهایی را در کودکان تقویت می‌کند که هم در مدرسه و هم در زندگی روزمره به موفقیتشان کمک می‌کند.

اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، یک راه ساده این است که همراه کودکتان چند داستان کوتاه بخوانید و بعد درباره اتفاقات و درس‌هایی که شخصیت‌های داستان یاد گرفته‌اند با هم حرف بزنید. این روش فرصت خوبی برای صحبت درباره موضوعاتی مثل صداقت، مهربانی و مسئولیت‌پذیری فراهم می‌کند؛ بدون اینکه گفت‌وگو برای کودک شبیه یک نصیحت یا سخنرانی باشد.

۱۰ مهارت زندگی که بهتر است آموزش آن‌ها را از همین امروز شروع کنید

هر ۱۰ مهارتی که در این مقاله آمده ارزشمند است، اما اگر می‌خواهید از مهم‌ترین‌ها شروع کنید، این ۱۰ مهارت بهترین انتخاب‌اند.

۱. رعایت بهداشت فردی

بهداشت فردی فقط به تمیز بودن یا خوش‌بو بودن محدود نمی‌شود. مسواک زدن دو بار در روز، شستن دست‌ها بدون یادآوری، حمام کردن منظم و پوشیدن لباس‌های تمیز، عادت‌های کوچکی هستند که به مرور به بخشی از سبک زندگی کودک تبدیل می‌شوند و پایه سلامت او را در آینده می‌سازند.

۲. مهارت برقراری ارتباط

کودکان باید فرصت داشته باشند حرف بزنند، سؤال بپرسند و نظرشان را بیان کنند؛ حتی اگر دیدگاهشان هنوز کامل نباشد. گفت‌وگوهای خانوادگی، به‌ویژه سر میز غذا، فرصت خوبی برای تمرین این مهارت است. تشویق کودک به برقراری تماس چشمی هنگام صحبت و کتاب خواندن با صدای بلند هم به تقویت دایره واژگان و مهارت‌های ارتباطی‌اش کمک می‌کند.

۳. توانایی حل مسئله

وقتی کودک با مشکلی روبه‌رو می‌شود، وسوسه نشوید که سریع جواب را به او بگویید. به‌جای آن بپرسید: «فکر می‌کنی راه بعدی چیست؟» همین سؤال ساده او را به فکر کردن تشویق می‌کند. پازل‌ها، بازی‌های فکری و آموزشی هم فرصت خوبی برای تقویت تفکر منطقی هستند.

۴. مدیریت زمان

یک تقویم روی دیوار، چک‌لیست کنار در یا برنامه روزانه تصویری، ابزارهای ساده‌ای هستند که به کودک یاد می‌دهند زمانش را بهتر مدیریت کند. با این عادت‌ها، کودک راحت‌تر تکالیفش را انجام می‌دهد، به‌موقع آماده می‌شود و در کنار آن وقت کافی برای بازی هم دارد.

۵. مهربانی و همدلی

اگر قرار باشد فقط یک مهارت بیشترین تأثیر را بر آینده کودک داشته باشد، احتمالاً همین است. شریک شدن در اسباب‌بازی‌ها، دعوت کردن از کودکی که تنها مانده یا گفتن یک «ممنون» از روی صداقت، رفتارهای کوچکی هستند که به رشد هوش هیجانی و شکل‌گیری روابط سالم کمک می‌کنند.

۶. مدیریت پول

آموزش سواد مالی لازم نیست پیچیده باشد. کافی است کودک تفاوت میان «نیاز» و «خواسته» را یاد بگیرد، بخشی از پول توجیبی‌اش را پس‌انداز کند یا متوجه شود قیمت کالاها با هم فرق دارد. همین تجربه‌های ساده، پایه تصمیم‌های مالی درست در بزرگسالی را می‌سازند.

۷. عادت‌های سالم

کودکی که خواب کافی دارد، غذای سالم می‌خورد و تحرک روزانه دارد، راحت‌تر یاد می‌گیرد و با انرژی بیشتری بازی می‌کند. حتی مشارکت دادن کودک در آماده کردن میان‌وعده‌های سالم، تغذیه را از یک توصیه خشک به یک تجربه جذاب و آموزنده تبدیل می‌کند.

۸. امنیت در فضای آنلاین

کودکان از سنین پایین با اینترنت سروکار دارند، پس آموزش امنیت دیجیتال را نباید به تعویق انداخت. به کودک یاد بدهید اطلاعات شخصی‌اش را با دیگران در میان نگذارد، از رمزهای عبور مطمئن استفاده کند و اگر در فضای آنلاین با چیز نگران‌کننده‌ای روبه‌رو شد، حتماً آن را با یک بزرگسال مورد اعتماد در میان بگذارد.

۹. مسئولیت‌پذیری

مسئولیت‌پذیری با کارهای کوچک و تکرارشونده شکل می‌گیرد؛ مرتب کردن تخت، آماده کردن کیف مدرسه، انجام تکالیف بدون یادآوری مداوم یا غذا دادن به حیوان خانگی. شاید هرکدام از این کارها ساده به نظر برسند، اما در کنار هم استقلال و اعتمادبه‌نفس کودک را تقویت می‌کنند.

۱۰. نگرش مثبت

همه ما گاهی شکست می‌خوریم. مهم این است که کودک یاد بگیرد بعد از هر شکست دوباره تلاش کند. به‌جای تمرکز فقط روی نتیجه، تلاش او را تحسین کنید. اجازه دهید اشتباه کردن بخشی طبیعی از یادگیری باشد و به او یادآوری کنید که هر چالش، فرصتی برای یاد گرفتن چیز جدیدی است.

چند نکته برای والدین

• مسئولیت‌هایی را به کودک بسپارید که با سن و توانایی او تناسب داشته باشد؛ نه آن‌قدر ساده که چالشی نداشته باشد و نه آن‌قدر سخت که ناامیدش کند.
• تا جایی که ممکن است وسوسه نشوید کارها را به‌جای او انجام دهید. استقلال زمانی شکل می‌گیرد که کودک فرصت تجربه کردن داشته باشد.
• تلاش کودک را تشویق کنید، نه فقط نتیجه نهایی را. اجازه دهید ابتدا خودش برای حل مشکلات کوچک فکر کند و راه‌حل پیدا کند، سپس اگر نیاز بود کمکش کنید.
• با هم آشپزی کنید، باغبانی کنید، کتاب بخوانید یا فقط وقت بگذرانید. بیشتر مهارت‌های زندگی در دل همین تجربه‌های روزمره و کنار هم بودن شکل می‌گیرند.

چند پیشنهاد برای معلمان

کلاس درس فرصت‌های زیادی برای آموزش مهارت‌های زندگی فراهم می‌کند. برای مثال می‌توانید:

• مسئولیت‌های مختلف کلاس را بین دانش‌آموزان تقسیم کنید.
• در فعالیت‌های گروهی، همکاری و کار تیمی را تقویت کنید.
• از بازی‌های نقش‌آفرینی برای تمرین موقعیت‌های اجتماعی و گفت‌وگوهای دشوار استفاده کنید.
• درباره موقعیت‌های واقعی زندگی با دانش‌آموزان گفت‌وگو کنید و از آن‌ها بخواهید راه‌حل‌های مختلف را بررسی کنند.
• هر زمان رفتارهای مثبت، مهربانی یا مسئولیت‌پذیری را در دانش‌آموزان دیدید، آن را تحسین و تقویت کنید